Μια εξαιρετική εβδομάδα

Το ιστολόγιο που διαβάζετε γνώρισε πραγματικώς ιστορικές στιγμές την περασμένη εβδομάδα. Το κείμενο υποστήριξης στην παράταξη “Νέα Διοίκηση Μεσιτών” είχε πάνω από 350 μοναδικούς αναγνώστες, κάτι που σε σύνολο 478 ψηφισάντων  ασφαλώς είχε ενδιαφέρον. Μετά πάσης βεβαιότητος πάντως είχε σημαντική επιρροή στους συναδέλφους που μας ετίμησαν με την ψήφο τους.

Αυτό όμως που πραγματικώς με ικανοποίησε ήταν η κίνηση της Παρασκευής 10/6, όταν 748 μοναδικοί επισκέπτες διάβασαν το μπλογκ. Δεδομένου το πόσοι έχουμε μείνει να ασχολούμαστε με τα ακίνητα και τού ότι τα κείμενα που δημοσιεύτηκαν εκείνες τις ημέρες αφορούσαν πρακτικώς κυρίως μεσίτες, αυτό είναι ένα τωόντι εντυπωσιακό νούμερο.

Συνολικώς λοιπόν, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι έστω και εντός της κρίσεως, υπάρχει αρκετός κόσμος που διψά για πληροφόρηση.  Ίσως θα έπρεπε, όπως ορθώς ανέφερε σε σχόλιο της μια συνάδελφος, να βρούμε νέες ιδέες και προσεγγίσεις για το πώς συζητούμε και ερχόμαστε σε επαφή.

Οι αριθμοί, όπως τουλάχιστον αποτυπώθηκαν την περασμένη εβδομάδα στις αναγνώσεις,  δικαιολογούν μια σχετική συζήτηση.

Πίσω στο 2002-3

Μια που έχω ιδιαίτερο ενδιαφέρον στις διεθνείς αγορές, παρακολουθώ και από καιρού εις καιρόν σχολιάζω τον δείκτη S&P/Case-Shiller που αποτυπώνει τις κινήσεις των τιμών των κατοικιών στις ΗΠΑ. Προ καιρού, όταν ο δείκτης αυτός εμφάνισε μια άνοδο αναρωτήθηκα μάλιστα εάν αυτός θα ήταν Ο πυθμένας ή απλώς ένας τοπικός πυθμένας. Δυστυχώς φαίνεται ότι επικρατεί το δεύτερο σενάριο.

Τα στοιχεία που μόλις ανακοινώθηκαν δείχνουν ότι οι τιμές επέστρεψαν εκ νέου στα επίπεδα του 2002-3 και μάλιστα παρά την ιδιαιτέρως φθηνή χρηματοδότηση με πολύ χαμηλά επιτόκια για το δολλάριο, που συνεχίζει να παρέχει η Ομοσπονδιακή Τράπεζα στην εκεί οικονομία. Μόνο σε μια περιοχή (Ουάσιγκτον) κατεγράφη άνοδος ενώ ο δείκτης βρέθηκε περίπου στο προηγούμενο χαμηλό του το 2009 (ή ελαφρώς χαμηλότερα αν δε λάβουμε υπόψιν εποχιακές διαφορές).

Βρισκόμαστε λοιπόν μπροστά σε έναν διαγραμματικό σχηματισμό που θα μπορούσε να είναι διπλός πυθμένας, κάτι που από τεχνικής απόψεως σημαίνει ενδεχόμενο ανόδου. Κάτι τέτοιο όμως φαίνεται να συγκεντρώνει μικρές πιθανότητες, καθώς η κρίση στην κατοικία στην Αμερική αναμένεται να κρατήσει ακόμη.

Τι σημαίνει αυτό για τις δικές μας ακτές; Έχω ξαναπεί ότι η Ελλάδα έχει μια σειρά από σημαντικές δομικές διαφορές με τις αγγλοσαξωνικές χώρες, με κυριότερη ότι ο σχετικός δανεισμός μας ως προς την ακίνητη περιουσία είναι πολύ μικρότερος. Είναι ωστόσο προφανές ότι η οικονομία μας αντιμετωπίζει πολύ σημαντικότερες προκλήσεις. Έτσι, είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς ότι η διαβλεπόμενη επιβράδυνση της οικονομίας στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού θα επιτρέψει να υπάρξουν πολύ καλύτερες προοπτικές για τη δική μας αγορά, ακόμη και εάν όλα τα ενδογενή προβλήματα λυθούν.

Το αδιαμφισβήτητο γεγονός είναι ότι οι τιμές στις ΗΠΑ βρίσκονται και πάλι στα επίπεδα του 2003 και δεν προβλέπεται ταχεία ανάκαμψη. Αυτό καλό είναι να το θυμόμαστε οι επαγγελματίες και όταν μιλάμε με ιδιοκτήτες και όταν δίνουμε τη γνώμη μας για το πόσο γρήγορα θα ανακάμψει η δική μας αγορά.

Περισσότερες λεπτομέρειες…

Επειδή πολλοί συνάδελφοι με ρωτούν περισσότερες λεπτομέρειες για την συνεργασία με τον ΕΛΟΤ σχετικώς με το νέο πρότυπο ΕΝ15733, που υπεγράφη την περασμένη εβδομάδα, με ιδιαίτερη χαρά είδα ότι ανέβηκαν περισσότερες λεπτομέρειες καθώς και το πλήρες Δελτίο Τύπου. στον ιστότοπο του ΣΕΚ (ανοίγει νέο παράθυρο).

Διοργανώνεται ήδη και θα ανακοινωθεί αρμοδίως και η ημερίδα παρουσιάσεως του προτύπου με πιθανότερη ημερομηνία διεξαγωγής την 19 Μαρτίου. Αμέσως μόλις οριστικοποιηθούν οι λεπτομέρειες θα σας ενημερώσω.

Μια ιστορική ημέρα

Πολλές φορές συναντάω την έκπληξη γνωστών και φίλων όταν λέω με τι ασχολούμαι. Στην Ελλάδα, βάσει παλαιότερης έρευνας, η έννοια “μεσίτης” χαίρει αντίστοιχης εκτιμήσεως με τον συμπαθή κλάδο των αυτοκινητιστών ταξί (ευτυχώς όμως, όπως λέει χαριτολογώντας μια συνάδελφος, κάπως μεγαλύτερης εκτιμήσεως από τις… κατσαρίδες). Κι όμως, ο πολιτισμός μας έχει αποδώσει τον όρο “μεσίτις” σ’ένα πρόσωπο τόσο σεβάσμιο όπως η Παναγία. Δυστυχώς, περιττό να πω ότι κανείς δεν βλέπει τον κλάδο σαν “παναγίες”, κάθε άλλο.

Μετά από λίγα χρόνια δραστηριοποιήσεως στην Ελλάδα, μπορώ να καταλάβω γιατί συμβαίνει αυτό: δεν υπάρχουν κοινά αποδεκτές διαδικασίες, μεθοδολογία ούτε καν ορολογία. Όποιος θέλει περίπου αυτοανακηρύσσεται “μεσίτης” πολλές φορές με ανομολογητο στόχο “την καλή” ή “την αρπαχτή” και ως εκ τούτου ολέθρια αποτελέσματα. Μιλάμε ωστόσο για έναν κλάδο που στο εξωτερικό έχει τέτοια δύναμη, ώστε να βρίσκεται στην αιχμή του δόρατος των οικονομιών, μαζί με τους άλλους επαγγελματίες όπως δικηγόροι, ιατροί και λογιστές. Αποτελεί όμως ζητούμενο πώς θα λειτουργήσει η “βιομηχανία” του Real Estate και στην Ελλάδα πέρα από αυτοδίδακτα μικρομάγαζα που σήμερα υπάρχουν και αύριο όχι.

Επειδή κάνω αυτές τις σκέψεις χρόνια και επειδή τίποτα δε φαίνεται να κινείται στο τέλμα (και) του κλάδου, δεν μπορώ να κρύψω την συγκίνησή μου με την ολοκλήρωση σήμερα ενός επίπονου και δύσκολου, αλλά ελπίζω καθοριστικού για το μέλλον Έργου, την ανακοινωση του Ευρωπαϊκού Προτύπου ΕΝ 15733 και για την Ελλάδα. Επιτέλους, έχουμε ολοκληρώσει το Πρότυπο για την Τυποποίηση των διαδικασιών και προχωράμε στην Πιστοποίηση Επαγγελματιών Μεσιτών με την βοήθεια του Ελληνικού Οργανισμού Τυποποιήσεως (ΕΛΟΤ). Η σημαντική και επίπονη, αλλά ταυτόχρονα και γεμάτη έμπνευση και μεράκι δουλειά που έκανε η Ομάδα Έργου για το Ευρωπαίκό Πρότυπο από πέρυσι (Ι Σαριδάκης, Μ. Σταυροπούλου, Γ. Σιταρας, βασικός συντελεστής που δυστυχώς σήμερα έλειπε, Μ. Σεργάκης κι εγώ), έφτασε σήμερα σ’ένα βασικό στάδιο ολοκληρώσεως με την υπογραφή του Μνημονίου με τον ΕΛΟΤ.

Η Ομάδα Έργου σ'ενα διάλειμμα. Από δεξιά (καθήμενοι) Μ. Σεργάκης, Μ. Σταυροπούλου, Γ. Σιταράς, (όρθιοι) Ι. Σαριδάκης, Κ. Θεοδωρίδης

Το Ευρωπαϊκό Πρότυπο, που εφαρμόζεται ήδη σε 31 χώρες, έρχεται και στην Ελλάδα. Οι διασυνοριακές συνεργασίες και δουλειές, αλλά και οι εντός των συνόρων ανταλλαγές θα μπορούν επιτέλους να γίνονται με μέθοδο και σεβασμό στα δικαιώματα και του καταναλωτού και του επαγγελματία μεσίτου. Προβλέπεται επίσης να δημιουργηθεί και Μητρώο Πιστοποιημένων Μεσιτών, ώστε να γνωρίζει ο καταναλωτής ποιός είναι τι, να διαπραγματεύεται αντιστοίχως την αμοιβή για τις υπηρεσίες του, αλλά και να μπορεί να υποβάλει τα παράπονά του, γνωρίζοντας ότι κάποιος θα τα ακούσει.

Από την υπογραφή του Μνημονίου ΣΕΚ-ΕΛΟΤ: Χ. Π. Ζακολίκος Διευθύνων Συμβουλος ΕΛΟΤ, Μαριάννα Σταυροπούλου Πρόεδρος ΣΕΚ, Κοσμάς Θεοδωρίδης, Ομάδα Έργου Ευρωπαϊκού Προτύπου

Θα πάρει χρόνια για να αλλάξει ο κλάδος μας και να φθάσει στην επιρροή και τη θέση που έχει σε άλλες χώρες. Αλλά, σήμερα στο κτήριο του ΕΛΟΤ στη Λεωφόρο Κηφισού, έγινε ένα σημαντικό βήμα εμπρός.

Στοιχεία της κρίσεως

Ένα χρόνο μετά το “σκάσιμο” της Lehman Bros, μια πιο ψύχραιμη εικόνα για τη μορφή που πήρε η κρίση στην Ελλάδα έχει αρχίσει να αναδύεται. Το “‘99 των ακινήτων” έχει μέχρι στιγμής αποφευχθεί, καταρρευση δεν έχει (ευτυχώς) γίνει, αλλά αυτό δε σημαίνει ότι η αγορά είναι υγιής. Η κρίση αποτυπώνεται κυρίως στον αριθμό των αγοραπωλησιών και άρχισε να περνά σιγά σιγά και στις τιμές. Το εντυπωσιακότερο στοιχείο ως προς το τελευταίο είναι ότι η ΤτΕ διαβλέπει ήδη μείωση των ρυθμών πτώσεως, κάτι που ωστόσο συμβαδίζει με τιςμειώσεις ρυθμών πτώσεως ή και αυξήσεις που παρατηρούνται στις Αγγλοσαξωνικές οικονομίες που έχουν χτυπηθεί βαρειά από την κρίση.

Ως προς τον αριθμό αγοραπωλησιών, υπάρχει σημαντική πτώση μεταξύ του 2005 (έτος επιβολής ΦΠΑ και αυξήσεως αντικειμενικών), όπως φάινεται από το παρακάτω διαγραμμα (πηγή: ΤτΕ).

Ως προς τις τιμές ωστόσο, τουλάχιστον στη μάκρο- εικόνα τους (διότι κατά τόπους υπάρχουν σημαντικότατες διαφοροποιήσεις προς τα κάτω ή και προς τα πάνω) η κατάσταση στην Ελλάδα πόρρω απέχει από τις δραματικές πτώσεις στις Αγγλοσαξωνικές και πολλές αναπτυσσόμενες οικονομίες. Τα παρακάτω διαγράμματα από την “Ημερησία” αποτυπώνουν το φαινόμενο.

Οι προσδοκίες είναι ότι τα πράγματα θα πάνε αν όχι καλύτερα, λιγότερο χειρότερα. Αλλά, όπως και με κάθε οικονομική πρόβλεψη, υπάρχουν πολλοί αστάθμητοι παράγοντες και θα πρέπει να δούμε πώς θα πάει συνολικότερα η οικονομία για να έχουμε σαφέστερη εικόνα.

Μια «μίνι περίοδος παγετώνων» στα εξοχικά

Το παρακάτω άρθρο μου δημοσιεύθηκε στη “Ναυτεμπορική” της 11/6/2009 (ανοίγει νέο παράθυρο):

Το Ρεύμα του Κόλπου (Gulf Stream) είναι ένα ζεστό υποθαλάσσιο ρεύμα που ξεκινά από τις υψηλές θερμοκρασίες του κόλπου του Μεξικού για να ζεστάνει τις κρύες ακτές της Βορείου Ευρώπης. Είναι  ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα ενός φυσικού «δυναμό», ενός μηχανισμού μεταδόσεως ενεργείας δηλαδή, από περιοχές με τις υψηλές τιμές σ’ αυτές  με πιο χαμηλές. Ιστορικά, κάθε φορά που διεκόπη, οι χαμηλές τιμές επεκτάθηκαν και ο πλανήτης έζησε εποχές παγετώνων.

Εάν αυτό είναι ένα παράδειγμα από τον φυσικό κόσμο, η δευτερεύουσα κατοικία υπήρξε επί πολλά έτη ένα άλλο, αντίστροφο φαινόμενο οικονομικής φύσεως το οποίο με μεγάλη αξιοπιστία μετέφερε την «ενέργεια» της οικονομίας, τα κεφάλαια, από περιοχές με ιδιαιτέρως υψηλές τιμές προς άλλες με χαμηλότερες. Η αξιοπιστία του ρεύματος υπήρξε αντίστοιχη του φυσικού φαινομένου. Ο μηχανισμός ήταν απλός. Ο κάτοικος του Βορρά, όπου οι κατοικίες είχαν ανέβει σε αστρονομικές τιμές, έπαιρνε δάνειο με ενέχυρο το σπίτι του και χρησιμοποιούσε το κεφάλαιο για να αγοράσει  το σπίτι των ονείρων του στη Μεσόγειο, τη Φλώριδα ή την Καλιφόρνια.

Ένα αποτελεσματικό και πρόθυμο τραπεζικό σύστημα και το φθηνό κόστος χρήματος επί σειρά ετών έκαναν τη διαδικασία αυτή απλή. Δεκάδες εταιρείες διαμεσολαβήσεως με αποκλειστικό στόχο την εξοχική κατοικία ξεφύτρωσαν στις χώρες με τις υψηλότερες τιμές που γέμισαν παρουσιάσεις και road shows. Οι εφημερίδες και τα περιοδικά ήταν γεμάτα διαφημίσεις και κάθε εβδομάδα πτήσεις χαμηλού κόστους μετέφεραν τους ενδιαφερομένους  στον παράδεισο κοντά στη θάλασσα ή το βουνό. Και βεβαίως, με την αποτελεσματικότητα του φυσικού φαινομένου, οι τιμές στους τόπους προορισμού εκτοξεύθηκαν. Αυτό ανατροφοδότησε τον κύκλο ανόδου τιμών, αλλά δημιούργησε και μια άνευ προηγουμένου οικοδομική δραστηριότητα κερδοσκοπικής φύσεως. Η ενέργεια, τα κεφάλαια δηλαδή, έρρεαν αφειδώς. Πολλοί οξυδερκείς επιχειρηματίες, έγιναν εκατομμυριούχοι.

Και αίφνης, ήρθε η πιστωτική συντριβή. Καθώς οι τράπεζες σταμάτησαν να δανείζουν, οι τιμές άρχισαν να πιέζονται. Πολλοί κάτοικοι του πλουσίου Βορρά, βλέποντας την αξία των σπιτιών τους μαζί και την οικονομία της χώρας τους να καταρρέει αποφάσισαν να πουλήσουν είτε από ανάγκη, είτε επειδή φοβήθηκαν ότι θα πάθουν τα ίδια με τα εξοχικά τους. Οι δημοφιλέστατες εκθέσεις εξοχικής κατοικίας βγήκαν αμέσως εκτός μόδας. Δε θα ξεχάσω μια τέτοια έκθεση όπου Ισπανός κατασκευαστής διαφήμιζε διαμερίσματα «στα δύο το τρίτο δώρο». Το δυναμό μεταφοράς κεφαλαίων κατέρρευσε, οι αγορές πάγωσαν. Πολλοί εκτεθειμένοι επιχειρηματίες, χρεοκόπησαν.

Καθώς βρισκόμαστε ακόμη στη δίνη της κρίσεως είναι δύσκολο να φανταστούμε ότι οι πάγοι θα λιώσουν. Κι όμως, στις αγορές που έχουν διαφανή δομή όπως η Βρετανία, μπορούμε να πούμε με ακρίβεια ότι οι αγορές παραγώγων προεξοφλούν αναστροφή των αρνητικών ρυθμών προς τα τέλη του 2010 με υψηλές ανόδους αμέσως μετά. Σημαίνει αυτό ότι τα προβλήματα τελείωσαν;

Όχι ακόμη, αλλά σημαίνει αυτό που πρέπει να γίνει κοινή αντίληψη και στην Ελλάδα: οι αγορές ακινήτων εμπεριέχουν κυκλικότητα, με καλές και κακές περιόδους. Κι όπως βιώνουμε τώρα μια «μίνι περίοδο παγετώνων», μπορούμε να είμαστε βέβαιοι ότι οι πάγοι θα λιώσουν και θα επανέλθουν ημέρες κερδών. Το βασικό είναι να  δούμε την κρίση ως ευκαιρία για παύση και συζήτηση πώς θέλουμε το μέλλον: να διατηρήσουμε, να αναπτύξουμε βιώσιμα και καλαίσθητα και , γιατί όχι, να διαφημίσουμε  αυτό το μοναδικό ακίνητο που λέγεται Ελλάς.

Τεράστια η ακίνητη περιουσία των Ελλήνων

Από όποια σκοπιά και να το δείς, τα ακίνητα είναι αγαπημένος τομέας επενδύσεων για τους Έλληνες. Σύμφωνα μάλιστα με τα στοιχεία της Τραπέζης της Ελλάδος η αξία των επενδύσεων σε ακίνητα μονον για τα νοικοκυριά ξεπερνά το 1,3 τρις Ευρώ.

“Σήμερα, ο πλούτος των ελληνικών νοικοκυριών (εντός των συνόρων) υπολογίζεται σε περίπου 1,7 τρισ. ευρώ, που αντιστοιχεί στο 700% του ΑΕΠ. Η ακίνητη περιουσία αποτελεί το 80% με 90% του συνολικού πλούτου.”

 

Το πλήρες άρθρο και ο ενδιαφέρον προβληματισμός για το πώς θα αντιδράσει η πραγματική οικονομία σε ενδεχόμενη σημαντική πτώση τιμών εδώ (ανοίγει νέο παράθυρο).

Ο καιρός των εξωδίκων…

Δεν είναι μυστικό ότι η αγορά καταστημάτων και επαγγελματικών χώρων γενικότερα, στο κέντρο μπήκε σε περίοδο δυνατής κρίσεως με τα επεισόδια πριν τα Χριστούγεννα του 2008. Καθώς οι  φήμες για μεγάλες καθυστερήσεις πληρωμών ενοικίων σε εξαιρετικώς κεντρικά πόστα εντεινονται, έχουμε πολλαπλασιασμό των κλήσεων από ιδιοκτήτες που προετοιμάζουν το έδαφος για ενδεχομένη αποχώρηση ενοικιαστών. Σε άλλες περιπτώσεις, αιτήματα επαναδιαπραγματεύσεως όρων ενοικιάσεως διατυπώνονται εντόνως. Ευτυχώς σε αρκετές περιπτώσεις, με ή χωρίς τη συμβολή επαγγελματιών, οι διαπραγματεύσεις ευοδώνονται.

Στην περιοχή γύρω από την Πλατεία Κολωνακίου που παλαιότερα έπρεπε κυριολεκτικώς να “έχεις  μέσο” για να βρείς επαγγελματική στέγη, όχι μονον τα κενά ακίνητα που κατέγραψα υπερδιπλασιάστηκαν τον Μάρτιο, αλλά φθάνουν στα αυτιά μου έντονες φήμες για πολλαπλά εξώδικα. Η άυλη αξία (αέρας) που μέχρι πρότινος ήταν ο κανόνας και δη σε ποσά που σε άλλες περιοχές αγόραζαν ακίνητα, έχει πλεόν είτε μειωθεί δραστικώς είτε μετατραπεί σε μεγαλύτερα ποσα εγγυήσεων, στις δουλειές τουλάχιστον που έχω κλείσει τους τελευταίους μήνες.

Το παλαιό ρητό “πρώτα τον νοικάρη και μετά το νοίκι“, ως μπούσουλας επιλογής μεταξύ εναλλακτικών, αποκτά νέα και εντονότερη αξία αυτές τις εποχές που η κρίση αρχίζει να χτυπά και την Ελλάδα. Ασφαλώς και αυτή η κρίση θα περάσει, αλλά επειδή δε γνωρίζουμε το πότε, καλό είναι να υπάρχει πνεύμα συνεννοήσεως μισθωτών και εκμισθωτών.

Τα ομόλογα και τα ακίνητα

Το παρακάτω άρθρο δημοσιεύτηκε στη Ναυτεμπορική της περασμένης Πέμπτης 19/3/2009.

“Τι σημαίνει η έκδοση πενταετών “λαϊκών” ομολόγων

Αρθρο του Κοσμά Θεοδωρίδη

Συζητιέται πολύ η απόφαση να εκδοθούν πενταετή «λαϊκά» ομόλογα με εγγυημένο επιτόκιο 5,5% καθαρό στη λήξη τους. Δεδομένου του μεγάλου ύψους αναχρηματοδοτήσεως του δημοσίου χρέους, αυτό θα έχει επιπτώσεις σε όλους τους τομείς επενδύσεων, περιλαμβανομένων των ακινήτων. Το Δημόσιο εφέτος θα αφαιρέσει από την εγχώρια αγορά πολύ μεγάλα κεφάλαια. Έτσι σε μια κρίσιμη συγκυρία, κατά την οποία πολλές διεθνείς αγορές εμφανίζουν διψήφια ποσοστά πτώσεως τιμών, με την εδώ αγορά να έχει επίσης σημαντικές δυσκολίες, το ακίνητο ως επενδυτικό προϊόν θα έχει ένα σημαντικότατο, ακίνδυνο και αφορολόγητο ανταγωνιστή στην προσπάθειά του να προσελκύσει κεφάλαια.

Τι σημαίνει πρακτικά και με απλά λόγια η ύπαρξη των «λαϊκών» ομολόγων; Πολύ απλά, για το ευρύ κοινό, μια επένδυση 100 Ευρώ για να τα συναγωνισθεί θα πρέπει να έχει γίνει στη λήξη της πενταετίας κοντά στα 130 Ευρώ, χωρίς ρίσκο. Σε μια καλή περίοδο, όπως η δεκαετία που έληξε πέρυσι, οι περισσότεροι τύποι ακινήτων μπορούσαν εύκολα να υπεραποδώσουν αυτού του στόχου σε μια πενταετία με μικρό κίνδυνο. Σε κάποιες περιπτώσεις μάλιστα, απέδωσαν πολύ περισσότερο ακόμη και εάν δεν παρήγαγαν εισόδημα, καθαρά από την αύξηση των τιμών χρόνο με το χρόνο. Τώρα όμως οι καιροί είναι πιο αβέβαιοι. Η κάθετη πτώση των αγοραπωλησιών και το πλεόνασμα νεοδμήτων έχουν δημιουργήσει πιέσεις στις τιμές που λόγω της συγκυρίας δεν ξέρουμε πότε ή σε ποια επίπεδα θα εξομαλυνθούν. Αυτό σημαίνει ανάληψη κάποιου κινδύνου από τους επενδυτές. Σε αυτό το σκηνικό η άντληση από πλευράς του Δημοσίου υψηλών κεφαλαίων αναπόφευκτα θα επιβαρύνει το κλίμα.

Αξίζει ωστόσο να κρατήσουμε δυο στοιχεία. Το πρώτο είναι ότι η εποχή που διανύουμε και έχουμε μπροστά μας, είναι εποχή ευκαιριών για τα ακίνητα, όταν κάποιος έχει κεφάλαιο. Έτσι μπορεί πολύ εύκολα να ενσωματωθεί ο κίνδυνος στην τιμή που προσφέρει ο αγοραστής. Και το δεύτερο και σημαντικότερο είναι ότι το Δημόσιο επιτείνει τον ανταγωνισμό για κεφάλαια μέσω του καθεστώτος υψηλής φορολογίας που επιβάλει στον τομέα, τόσο κατά την αγοραπωλησία, όσο και στις αποδόσεις της επενδύσεως. Στην παρούσα συγκυρία, αυτό κυριολεκτικώς στραγγαλίζει τόσο την επενδυτική διάθεση όσο και τις αγοραπωλησίες επιτείνοντας το πρόβλημα εσόδων του ιδίου του Δημοσίου. Μια διευκόλυνση για τα ακίνητα στο φορολογικό επίπεδο θα μπορούσε να αναθερμάνει την αγορά, να ικανοποιήσει και τους αγοραστές και τους πωλητές, αλλά και να βελτιώσει το εισπρακτικό πρόβλημα του κράτους.

Στο τανγκό χορεύουν δύο, αλλά στα ακίνητα είναι τρείς: αγοραστές, πωλητές και κράτος. Σε αυτή τη συγκυρία, είναι στο χέρι του τρίτου, να κάνει τη ζωή ευκολότερη και για τους τρείς σε ένα πρόβλημα που εάν δεν το μεγέθυνε η συμπεριφορά του στο παρελθόν, ασφαλώς το οξύνει στο παρόν.”

Περί τιμών…

Έχω αναφερθεί στο παρελθόν στα φαινόμενα κινδυνολογίας, αλλά και υπερβολών,  σχετικώς προς τις τιμές των ακινήτων. Στην πραγματικότητα όλες και καμία από τις απόψεις που διατυπώνονται μπορεί να συζητηθούν και να θεωρηθούν “σωστές”, αφού δεν έχουμε εύκολα προσβάσιμα αξιόπιστα στοιχεία. Oι δημοσιογράφοι, ειδικότερα οι μη ασχολούμενοι συστηματικώς με τον τομέα των ακινήτων ρέπουν, προς άγραν εντυπώσεων, επικινδύνως προς την καταστροφολογία,  ενώ αντιστοίχως ο δικός μας τομέας ρέπει προς την υπερβολική αισιοδοξία. Η Ελλάδα ωστόσο δεν είναι ΗΠΑ, τουλάχιστον όχι ακόμη.

Στις ΗΠΑ έχουμε πράγματι πτώση του δεικτη Case-Shiller των 10 μητροπολιτικών περιοχών λ.χ. από το 226,29 του Ιουνίου 2006 που κορύφωσε στο 166,05, που αντιστοιχεί σε πτώση μεγαλύτερη του 25% (ΣΣ 26,62%), ενώ ο δείκτης των 20 μητροπολιτικών περιοχών εμφανίζεται καλύτερος από 206,52 του Ιουλίου του 2006 στο 154,59 (25,15%) τουλάχιστον τον Νοέμβριο του 2008 που έχουμε τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία. Και, για όποιον δεν το γνωρίζει, αυτό συμβαδίζει με τη μεγαλύτερη ύφεση μεταπολεμικώς. Είναι κατά τη γνώμη μου σημαντικό να είμαστε όσο το δυνατόν πιο ακριβείς ως προς αυτό που βλέπουμε να συμβαίνει και να μην αναφερόμαστε σε ανύπαρκτα στοιχεία ή εντυπώσεις σαν να ήσαν πραγματικά.

 

Για την Ελλάδα, είδα στην Καθημερινή εχθές ότι το 2007 έκλεισε με άνοδο (περίπου 3,6%, πηγή ΕΚΤ), όπως εκτιμούσα και αντιθέτως προς τα δημοσιεύματα ενώ νομίζω ότι τα στοιχεία του 2008 θα δείξουν, αφ’ενός κορύφωση μέσα στο έτος, αφ’ετέρου σημαντικές τοπικές διαφοροποιήσεις, με πτώσεις σε κάποιες περιοχές και ανόδο σε λιγότερες, αλλά γενικώς κάθε άλλο παρά μια εικόνα καθολικής καταρρεύσεως. Αυτό δε σημαίνει καθόλου ότι οι τιμές δε θα πέσουν από εδώ και πέρα. Η παγκόσμια οικονομική θύελλα είναι τέτοια και η δημοσιονομική κατάσταση της χώρας τόσο προβληματική, που κάθε πρόβλεψη μη-πτώσεως είναι πολύ παρακινδυνευμένη και θα πρέπει να τεκμηριώνεται αναλογως την περίπτωση. 

 

Το πλεόν σημαντικό ωστόσο είναι ότι  μέσα από αυτή την κρίση, αρχίζουμε να αποκτούμε την αίσθηση της ανάγκης μεγαλυτερου επαγγελματισμού στον τομέα μας. Να λέμε δηλαδή τα σύκα-σύκα και τη σκάφη-σκάφη. Έτσι είδα με ενδιαφέρον ένα άρθρο με αντίστοιχο προβληματισμό (ανοίγει νέο παράθυρο) του Γιάννη Σιώτου στην Καθημερινή σήμερα:

(…) Η ελληνική αγορά κατοικίας θα είχε συμπτώματα ανάλογα, αντίστοιχα και ενδεχομένως βιαιότερα από εκείνα της αγοράς των Ηνωμένων Πολιτειών όπου οι τιμές τη χρονιά που πέρασε υποχώρησαν κατά περίπου 18%.

Ε, λοιπόν, όλα αυτά είναι λόγια του «αέρα», τα οποία εκτός από τον εντυπωσιασμό δεν ωφελούν κανέναν άλλο παρά εκείνους που προσπαθούν να εκμεταλλευτούν όσους έχουν ανάγκη για να αποκτήσουν ακίνητα μισοτιμής. (…)”

 

Συνυπογράφω. Ας μη λησμονούμε ότι οι κρίσεις στον τομέα των ακινήτων συνήθως διαρκούν περισσότερο από ένα χρόνο. Χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή τόσο με την καταστροφολογία, όσο και με την υπόθεση ότι η κρίση έχει ήδη περάσει. Για το τελευταίο μάλιστα,  νομίζω ότι η κρίση έχει ακόμη δρόμο και οι άγνωστοι της εξισώσεως παταμένουν πολλοί.